स्वनिगःया नेवाः समुदायं मोहनीलिपाया तःधंगु नखः कथं हनीगु पाहाँचह्रे जात्रा थनिंनिसें न्ह्यात । थ्वयात ‘पासाचह्रे’ नं धायेगु याः ।
चह्रे चन्द्रमासया भित्तेपात्रोकथं झिंप्यन्हुगु दिंयात धाइ । थ्व नखःकुन्हु नइगु मू नसात्वँसा लाभा जूगुलिं छम्हनिम्हेसिनं थुकियात ‘लाभा नखः’ नं धायेगु याः धकाः संस्कृतिविद् प्रकाशमान श्रेष्ठं कनादिल ।
थ्व नखःयात येँया नेवाः सम्प्रदायं मोहनी व स्वन्ति थें हनावयाच्वंगु खः ।
थुकुन्हु मस्त, ल्याय्म्हल्यासे, ज्याथःपिं सुथ न्हापां सुद्र्यः लुइ न्ह्यः दनाः न्हिनय्तक न्ह्यइपुक भद्रकाली, रक्तकाली, श्वेतकाली, कङ्केश्वरी आदि पीठया देवी, भैरव, गणेश आदि द्यःया दर्शन लिसें पुजा याइ ।
मनूतय्सं न्हिनेनिसें बहनीतक थःथःगु छेँय् छेँजःपिंलिसे च्वनाः थी थी कथंया नसात्वँसा नइ । पाँहाचह्रेकुन्हु मूकथं समय्बजि नइ ।
थुकिइ बजि, भुते, ख्येँ, वः, वाउँचा, अचार, आलु, न्याँ, मुस्यालिसें नसात्वँसा नइ ।
थी थी थासय् मेमेपिं द्यःतय्गु खः जात्रा यानाः पाहाँचह्रे नखः हनीगु चलन दु । थ्व नखःया न्हापांगु दिंकुन्हु सुथय् थी थी शक्तिपीठय् पुजा यानाः बहनी भष्मासुरया ग्याचिकुं सुलाः च्वंम्ह महाद्यःया पुजा याइ ।
‘लुकु महाद्यः’ धकाः महाद्यःया छगू आकृतियात जमिनक्वय् सुचुकाः पुजा याइगु परम्परा दु । छेँखापतिकं गालय् तयातःम्ह महाद्यःयात लाभा, लैंया म्हासूगु व तुयूगु स्वां तयाः पुजा याइ ।
थ्व झ्वलय् कङ्केश्वरीदेवीलिसें थी थी शक्तिपीठ देवदेवीया मूर्तिया खः जात्रा याइगु परम्परा दु । कङ्केश्वरी देगलय् थ्व जात्रा सुरु जुइधुंकूगुलिं येँ महानगरपालिका वडा ल्याः १९ या वडा दुजः चन्द्रमान डङ्गोलं जानकारी बियादिल ।
पाहाँचह्रे नखःया निन्हुकुन्हु अथे धइगु घोडाजात्राकुन्हु निदँतकया मस्तय्त मरःजा नकी । ८४ गू व्यञ्जनलिसें उगु नसा नकीबलय् मस्त निरोगी जुइगु व भूतप्रेतं दुःख बीमखु धइगु जनविश्वास दु ।
पाहाँचह्रेया अन्तिम दिं बिहीबाःकुन्हु न्हिनय् असनय् देवीया खः ल्वाकीगु जात्रा याइ । भद्रकाली (लुँमरी अजिमा) व कङ्केश्वरी (चामुण्डा/ कङ्ग अजिमा)या खः कुबीपिंसं मत च्याकेगु याइ ।
थुकियात स्थानीय भाषं ‘द्यः ल्वाकेगु’ धाइ । न्हापा असनय् न्हय्गू खः जात्रा यानाः ‘द्य ल्वाकेगु’ जात्रा जुइगु जूसां नं लिपांगु इलय् निम्ह देवीया जक जात्रा जुयावयाच्वंगु खः ।
खः स्वगू दःसां नं निगू खः भद्रकाली (लुँमरी अजिमा) व छगू खः कङ्केश्वरी (चामुण्डा/ कङ्ग अजिमा) या जुइ । थ्व जात्राया झ्वलय् ह्याउँगु, वँचुगु व म्हासुगु यानाः स्वगू रङया तपुलि व टी–सर्ट फिनातःपिं मनूत असंया मू चुकय् मुनी ।