प्राचीन मिथिला लागाय् हनीगु जुडशीतल पर्वया निन्हुगु न्हि थौं थजिपिनिपाखें आशीर्वादकथं जलसेचन कायेगु ज्या न्ह्यानाच्वंगु दु । वैशाख सङ्क्रान्तिलिसें न्ह्याइगु निन्हुया जुडशीतल पर्वय् शीतलता प्रतीककथं थजिपिनिपाखें छ्यनय् जलसेचन (ल: छ्वाकेगु) कायेगु पुलांगु मैथिल परम्परा खः । थ्वयां न्ह्यः वैशाख सङ्क्रान्ति खुन्हु जुडशीतल पर्वया न्हापांगु दिं मैथिलं ‘सतुवाइन’ विधि मङ्गलबाः हे क्वचायेके धुंकूगु दु ।
पर्वया निन्हुगु दिं थौं अप्वयावनाच्वंगु तांन्वःया दथुइ जीवनय् शीतलताया कामना यासें ‘जुडशीतल’ हनी । विक्रम संवत् परम्पराया न्हूदँ न्ह्याःगु लसताय् न्हापांगु न्हि ‘सतुवाइन’ विधिं न्ह्याइगु थ्व पर्वय् निन्हुगु न्हि छेँजःया हनेबहःपिनिपाखें थःस्वया क्वकालिपिन्त छ्यनय् लः हाहा यानाः आरोग्यता, शीतलता व दीर्घजीवनया आशीर्वाद बीगु याइ । न्हापांगु न्हि वैशाख संल्हू खुनु तछ्व, चनाया सातु, ख्वाउँ लखय् दयेकातःगु सर्वत नया त्वनाः ‘सतुवाइन’ हनी ।
न्हूदं आरोग्य जीवन बीमा धइगु पर्वया मू सन्देश जूगु ज्याथपिं मैथिलतय् धापु दु । ताल्लाय् हनीगु थ्व पर्वय् चना, मू व कँगनोलिसेंया सातु न्ह्यखुनु इष्टद्यःयात छानाः नयेगु चलन दु । थुकथं हे निन्हुगु दिं चना व मूया हे दाल, थुकिया चुंया बेसनय् कचिगु केरा, लौका व परवलया तरुवा, सोहिजन (मुन्गा)या तरकारी, बरां चुंपाखें दयेकीगु बरी व धौ ल्वाकछ्यानाः करी (कढी) दयेकाः नइगु मैथिल परम्परा दु । थ्व हे परम्पराकथं थौं छेँय्छेँय् पर्वया निंतिं थीथी परिकार दयेकी । ताल्ला नइगु परिकारबारे सचेतना अप्वयेकेत पूर्वजपिसं पर्व परम्परा न्ह्याकूगु जुइफुगु मटिहानीइ च्वंगु राजकीय संस्कृत माध्यमिक विद्यालयया कर्मकाण्ड विषयया शिक्षक शोभाकान्त झां कनादी ।
राससया ग्वाहालिं